{"id":37035,"date":"2026-01-26T20:49:31","date_gmt":"2026-01-26T17:49:31","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2026\/01\/26\/bilim-insanlari-uyardi-gerceklik-ortak-bir-halusinasyon-olabilir\/"},"modified":"2026-01-26T20:49:31","modified_gmt":"2026-01-26T17:49:31","slug":"bilim-insanlari-uyardi-gerceklik-ortak-bir-halusinasyon-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2026\/01\/26\/bilim-insanlari-uyardi-gerceklik-ortak-bir-halusinasyon-olabilir\/","title":{"rendered":"Bilim insanlar\u0131 uyard\u0131: &#8220;Ger\u00e7eklik ortak bir hal\u00fcsinasyon olabilir&#8221;"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p>University College London\u2019daki Wellcome Centre for Neuroimaging\u2019de g\u00f6rev yapan n\u00f6ropsikolog Prof. Chris Frith, 2025\u2019te yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u201cBiz fiziksel d\u00fcnyan\u0131n kendisinin de\u011fil, onun zihinsel modelinin bilincindeyiz\u201d tezini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Frith\u2019e g\u00f6re ger\u00e7eklik, bireysel de\u011fil, sosyal olarak senkronize edilmi\u015f bir deneyim.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>JONESTOWN VE NAZ\u0130 ALMANYASI<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>1978\u2019de Guyana\u2019daki Jonestown tarikat\u0131nda 900\u2019den fazla insan\u0131n toplu intihara s\u00fcr\u00fcklenmesini, sadece k\u00f6r itaat ya da k\u00f6t\u00fc liderlikle a\u00e7\u0131klaman\u0131n yetersiz oldu\u011funu savunan Frith&#8217;e g\u00f6re as\u0131l mesele, grubun tamam\u0131n\u0131n bozuk bir \u201cortak ger\u00e7eklik modeli\u201d i\u00e7inde ya\u015famaya ba\u015flamas\u0131yd\u0131.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Ayn\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 Nazi Almanyas\u0131 i\u00e7in de kullanan Frith, bu t\u00fcr \u00f6rnekleri \u201cparanoyak payla\u015f\u0131lan ger\u00e7eklikler\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor: Ger\u00e7ek d\u00fcnyayla ba\u011f\u0131 kopmu\u015f ama grup i\u00e7inde tutarl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen zihinsel evrenler.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>\u201cBEY\u0130N GER\u00c7E\u011e\u0130 ALGILAMIYOR, TAHM\u0130N ED\u0130YOR\u201d<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Bu g\u00f6r\u00fc\u015f Frith\u2019le s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. N\u00f6robilimci Anil Seth, alg\u0131y\u0131 \u201ckontroll\u00fc bir hal\u00fcsinasyon\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor; beyin, d\u00fcnyaya dair s\u00fcrekli tahminler yap\u0131yor ve gelen verilerle bu tahminleri g\u00fcncelliyor. Bili\u015fsel bilimci Andy Clark ise beynin bir kamera de\u011fil, bir tahmin makinesi oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Yani \u201cger\u00e7eklik\u201d, hep birlikte durmadan kurup onard\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir Lego kulesi gibi. Uygun olmayan ko\u015fullarda bu kule \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flayabiliyor.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>EVR\u0130M GER\u00c7E\u011e\u0130 DE\u011e\u0130L, HAYATTA KALMAYI \u00d6NEMS\u0130YOR<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Santa Clara \u00dcniversitesi\u2019nden filozof Erick J. Ramirez ise bu tabloya temkinli yakla\u015f\u0131yor. Ona g\u00f6re evrim, hakikati de\u011fil, i\u015fe yarayan\u0131 se\u00e7iyor. \u0130nsanlar\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7eklik modelleri, \u00e7o\u011fu zaman \u201cdo\u011fru\u201d de\u011fil, hayatta kalmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran faydal\u0131 kurgular olabilir.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Ramirez, farkl\u0131 g\u00f6rme yetilerine sahip insanlar\u0131n (renk k\u00f6r\u00fc, tetrokromat vb.) ayn\u0131 odada bulunup birlikte hareket edebilmesini \u00f6rnek g\u00f6steriyor: Ayn\u0131 d\u00fcnyay\u0131 payla\u015fsalar bile, ayn\u0131 d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rm\u00fcyorlar.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>\u201cAHLAK\u0130 GER\u00c7EKL\u0130K\u201d EN KIRILGAN ALAN<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Uzmanlara g\u00f6re as\u0131l tehlike, fiziksel d\u00fcnyaya dair alg\u0131larda de\u011fil, ahlaki modellerde yat\u0131yor. Stanley Milgram\u2019\u0131n itaat deneyleri, s\u0131radan insanlar\u0131n otorite alt\u0131nda ne kadar h\u0131zl\u0131 \u015fekilde ahlaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 kaybedebilece\u011fini g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Bug\u00fcn bu risk daha da b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f durumda.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p><strong>2026&#8217;DA TEHL\u0130KE B\u00dcY\u00dcYOR<\/strong><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Frith\u2019e g\u00f6re 2026 itibar\u0131yla insanl\u0131k, birbirleriyle rekabet eden say\u0131s\u0131z \u201csanal ger\u00e7ekli\u011fin\u201d i\u00e7inde ya\u015f\u0131yor. Sosyal medya ve dijital platformlar, ortak fiziksel deneyimlerin yerini ald\u0131k\u00e7a, zihinler aras\u0131ndaki do\u011fal senkron bozuluyor.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<p>Stanford\u2019dan psikolog Jeremy Bailenson da, sanal ortamlarda uzun s\u00fcre bulunman\u0131n beden alg\u0131s\u0131n\u0131, haf\u0131zay\u0131 ve \u201cbenlik\u201d hissini bile \u00e7arp\u0131tabildi\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/bilim-insanlari-uyardi-gerceklik-ortak-bir-halusinasyon-olabilir-1709146\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>University College London\u2019daki Wellcome Centre for Neuroimaging\u2019de g\u00f6rev yapan n\u00f6ropsikolog Prof. Chris Frith, 2025\u2019te yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u201cBiz fiziksel d\u00fcnyan\u0131n kendisinin de\u011fil, onun zihinsel modelinin bilincindeyiz\u201d tezini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. \u00a0 Frith\u2019e g\u00f6re ger\u00e7eklik, bireysel de\u011fil, sosyal olarak senkronize edilmi\u015f bir deneyim. \u00a0 JONESTOWN VE NAZ\u0130 ALMANYASI \u00a0 1978\u2019de Guyana\u2019daki Jonestown tarikat\u0131nda 900\u2019den fazla insan\u0131n toplu intihara [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":37036,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-37035","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/C4B0stanbulkalabalC4B1k-592532.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37035","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37035"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37035\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37035"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}