{"id":35992,"date":"2025-10-17T14:22:14","date_gmt":"2025-10-17T11:22:14","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/17\/bilim-insanlari-karanlik-maddenin-izine-bir-adim-daha-yaklasti\/"},"modified":"2025-10-17T14:22:14","modified_gmt":"2025-10-17T11:22:14","slug":"bilim-insanlari-karanlik-maddenin-izine-bir-adim-daha-yaklasti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/17\/bilim-insanlari-karanlik-maddenin-izine-bir-adim-daha-yaklasti\/","title":{"rendered":"Bilim insanlar\u0131 karanl\u0131k maddenin izine bir ad\u0131m daha yakla\u015ft\u0131"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/bilim\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">Bilim<\/a> insanlar\u0131, evrenin d\u00f6rtte birinden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen g\u00f6r\u00fcnmez karanl\u0131k maddenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamaya her zamankinden daha yak\u0131n. <\/p>\n<p>Bu konudaki ipu\u00e7lar\u0131, Samanyolu galaksisinin merkezine yak\u0131n bir b\u00f6lgede tespit edilen soluk gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 par\u0131lt\u0131s\u0131nda sakl\u0131 olabilir. <\/p>\n<p>Reuters ajans\u0131n\u0131n haberine g\u00f6re NASA\u2019n\u0131n Fermi Gama I\u015f\u0131n\u0131 <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/uzay\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">Uzay<\/a> Teleskobu verilerini inceleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, galaksinin kalbindeki gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 fazlal\u0131\u011f\u0131n\u0131n, karanl\u0131k maddeye dair uzun zamand\u0131r beklenen kan\u0131t\u0131 sunabilece\u011fini bildirdi. <\/p>\n<p>Evrende g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen y\u0131ld\u0131zlar, gezegenler ve di\u011fer t\u00fcm nesneleri olu\u015fturan s\u0131radan madde, toplam\u0131n yaln\u0131zca y\u00fczde 5\u2019ini meydana getiriyor. <\/p>\n<p>Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ne emen ne de yans\u0131tan karanl\u0131k maddenin oran\u0131n\u0131n y\u00fczde 27 oldu\u011fu tahmin ediliyor. <\/p>\n<p>Geri kalan y\u00fczde 68\u2019lik k\u0131sm\u0131n ise \u201ckaranl\u0131k enerji\u201d ad\u0131 verilen gizemli bir kuvvetten olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131, karanl\u0131k maddenin varl\u0131\u011f\u0131ndan galaksiler \u00fczerindeki k\u00fctle \u00e7ekimsel etkileri sayesinde emin. <\/p>\n<p>Fakat \u0131\u015f\u0131kla etkile\u015fime girmedi\u011fi i\u00e7in bu maddeyi do\u011frudan kan\u0131tlamak olduk\u00e7a zor. <\/p>\n<p>Yeni ara\u015ft\u0131rma, Fermi teleskobunun Samanyolu\u2019nun merkezine yak\u0131n geni\u015f bir alanda haritalad\u0131\u011f\u0131 ve karanl\u0131k maddenin dolayl\u0131 kan\u0131t\u0131n\u0131 sunabilecek gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 yay\u0131l\u0131mlar\u0131na odaklan\u0131yor. <\/p>\n<p><strong>\u0130K\u0130 TEOR\u0130 YARI\u015eIYOR: KARANLIK MADDE M\u0130, ATARCALAR MI?<\/strong> <\/p>\n<p>G\u00f6zlenen gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 fazlal\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in iki ana teori \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. \u0130lk teoriye g\u00f6re bu \u0131\u015f\u0131nlar, uzay\u0131n yo\u011fun merkez b\u00f6lgesinde \u00e7arp\u0131\u015fan karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. <\/p>\n<p>Di\u011fer teori ise \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n, saniyede y\u00fczlerce kez d\u00f6nerken elektromanyetik tayf boyunca \u0131\u015f\u0131k yayan \u201cmilisaniye atarcalar\u0131\u201d olarak bilinen n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndan geldi\u011fini savunuyor. <\/p>\n<p>Physical Review Letters dergisinde yay\u0131mlanan son \u00e7al\u0131\u015fma, her iki olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da geli\u015fmi\u015f sim\u00fclasyonlarla de\u011ferlendirdi. <\/p>\n<p>Analizler, iki a\u00e7\u0131klaman\u0131n da e\u015fit derecede muhtemel oldu\u011fu sonucuna vard\u0131. <\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma, karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131yla olu\u015facak gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n, Fermi teleskobunun kaydetti\u011fi sinyalle birebir \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterdi. <\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131, Johns Hopkins \u00dcniversitesi ve Paris\/Sorbonne \u00dcniversitesi Astrofizik Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden kozmolog Joseph Silk, \u201cGalaksimizi ve t\u00fcm evreni ku\u015fatan karanl\u0131k maddenin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak, fizi\u011fin en b\u00fcy\u00fck meselelerinden biri. Elde etti\u011fimiz en \u00f6nemli sonu\u00e7, karanl\u0131k madde a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 verileriyle en az n\u00f6tron y\u0131ld\u0131z\u0131 hipotezi kadar uyumlu olmas\u0131. Karanl\u0131k maddenin dolayl\u0131 bi\u00e7imde tespit edilmi\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131k\u201d dedi. <\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131, Tartu \u00dcniversitesi ve Leibniz Astrofizik Potsdam Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden Moorits Mihkel Muru ise karanl\u0131k maddenin tespitindeki zorlu\u011fa dikkat \u00e7ekti. <\/p>\n<p>Muru, \u201cKaranl\u0131k madde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ne yans\u0131t\u0131r ne de engeller; bu y\u00fczden onu yaln\u0131zca g\u00f6r\u00fcn\u00fcr madde \u00fczerindeki k\u00fctle \u00e7ekimsel etkileriyle tespit edebiliyoruz. On y\u0131llard\u0131r s\u00fcren ara\u015ft\u0131rmalara ra\u011fmen hi\u00e7bir deney karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131 do\u011frudan tespit edemedi\u201d diye konu\u015ftu. <\/p>\n<p><strong>G\u00d6ZLER \u015e\u0130L\u0130&#8217;DE \u0130N\u015eA ED\u0130LEN YEN\u0130 TELESKOPTA<\/strong> <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, gizemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc yer tabanl\u0131 gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 teleskobu olacak Cherenkov Teleskop Dizisi G\u00f6zlemevinin yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini belirtti. <\/p>\n<p>\u015eu anda \u015eili\u2019de in\u015fas\u0131 s\u00fcren tesisin 2026 gibi erken bir tarihte faaliyete ge\u00e7mesi bekleniyor. <\/p>\n<p>Bu g\u00f6zlemevinin, gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 par\u0131lt\u0131s\u0131n\u0131n iki olas\u0131 kayna\u011f\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131rt edebilecek duyarl\u0131l\u0131\u011fa sahip olaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n<p>S\u00f6z konusu gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 fazlal\u0131\u011f\u0131, Samanyolu\u2019nun merkezinde, D\u00fcnya\u2019dan yakla\u015f\u0131k 26 bin \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta ve 7 bin \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 geni\u015fli\u011findeki bir b\u00f6lgede g\u00f6zlemlendi. <\/p>\n<p>Bir \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131, 9,5 trilyon kilometreye denk geliyor. Elektromanyetik dalgalar aras\u0131nda en k\u0131sa dalga boyuna ve en y\u00fcksek enerjiye sahip olan gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131, karanl\u0131k maddeye dair \u00f6nemli veriler sunma potansiyeli ta\u015f\u0131yor. <\/p>\n<p><strong>KARANLIK MADDE \u00c7ARPI\u015eMALARI NASIL GAMA I\u015eINI \u00dcRET\u0130YOR?<\/strong> <\/p>\n<p>Teoriye g\u00f6re, karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131 \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda birbirlerini yok ediyor ve bu s\u00fcre\u00e7te yan \u00fcr\u00fcn olarak gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131k\u0131yor. <\/p>\n<p>Samanyolu galaksisinin de karanl\u0131k ve s\u0131radan maddeden olu\u015fan devasa bir bulutun k\u00fctle \u00e7ekimiyle \u00e7\u00f6kmesi sonucu olu\u015ftu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. <\/p>\n<p>Joseph Silk, bu s\u00fcreci, \u201cS\u0131radan madde so\u011fuyarak merkez b\u00f6lgelere do\u011fru \u00e7\u00f6kerken, yan\u0131nda bir miktar karanl\u0131k maddeyi de s\u00fcr\u00fckledi. En basit karanl\u0131k madde hipotezinin ay\u0131rt edici y\u00f6n\u00fc, par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n kendi kar\u015f\u0131t par\u00e7ac\u0131klar\u0131 olmalar\u0131 ve \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131klar\u0131nda b\u00fct\u00fcn\u00fcyle yok olmalar\u0131d\u0131r. Yaln\u0131zca protonlar ve antiprotonlar benzer bi\u00e7imde enerji dolu gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 \u00fcretebilir; ancak antiprotonlar son derece nadirdir\u201d s\u00f6zleriyle a\u00e7\u0131klad\u0131. <\/p>\n<p>Bununla birlikte, par\u0131lt\u0131n\u0131n hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f binlerce milisaniye atarcas\u0131n\u0131n toplu yay\u0131l\u0131mlar\u0131ndan kaynaklanma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da devam ediyor. <\/p>\n<p>Fermi uydusu, daha \u00f6nceki g\u00f6zlemlerinde bu t\u00fcr g\u00f6k cisimlerinin g\u00fc\u00e7l\u00fc gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 kaynaklar\u0131 oldu\u011funu do\u011frulam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/bilim-insanlari-karanlik-maddenin-izine-bir-adim-daha-yaklasti,I0kr2E35vESJZ8ampT1oAg\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilim insanlar\u0131, evrenin d\u00f6rtte birinden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen g\u00f6r\u00fcnmez karanl\u0131k maddenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamaya her zamankinden daha yak\u0131n. Bu konudaki ipu\u00e7lar\u0131, Samanyolu galaksisinin merkezine yak\u0131n bir b\u00f6lgede tespit edilen soluk gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 par\u0131lt\u0131s\u0131nda sakl\u0131 olabilir. Reuters ajans\u0131n\u0131n haberine g\u00f6re NASA\u2019n\u0131n Fermi Gama I\u015f\u0131n\u0131 Uzay Teleskobu verilerini inceleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, galaksinin kalbindeki gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 fazlal\u0131\u011f\u0131n\u0131n, karanl\u0131k maddeye dair [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":35993,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-35992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2kRFHzBauEWnu5ntblKEbg.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35992"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35992\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}