{"id":35979,"date":"2025-10-16T21:54:00","date_gmt":"2025-10-16T18:54:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/16\/einstein-halkasinda-rekor-kesif-evrenin-en-kucuk-karanlik-madde-topagi-bulundu\/"},"modified":"2025-10-16T21:54:00","modified_gmt":"2025-10-16T18:54:00","slug":"einstein-halkasinda-rekor-kesif-evrenin-en-kucuk-karanlik-madde-topagi-bulundu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/16\/einstein-halkasinda-rekor-kesif-evrenin-en-kucuk-karanlik-madde-topagi-bulundu\/","title":{"rendered":"Einstein halkas\u0131nda rekor ke\u015fif: Evrenin en k\u00fc\u00e7\u00fck karanl\u0131k madde topa\u011f\u0131 bulundu"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p>Astronomlar, uzak bir galaksinin etraf\u0131nda olu\u015fan \u0131\u015f\u0131k halkas\u0131nda gizlenmi\u015f, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u201ckaranl\u0131k nesne\u201d ke\u015ffetti. Rekor niteli\u011findeki bulgu, evrenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu varsay\u0131lan karanl\u0131k maddenin gizemli do\u011fas\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatabilir.<\/p>\n<p>S\u00f6z konusu gizli nesne, B1938+666 adl\u0131 bir \u201cEinstein halkas\u0131nda\u201d tespit edildi. Yakla\u015f\u0131k 10 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki bu yap\u0131, uzak bir galaksiden gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, \u00f6n plandaki bir ba\u015fka galaksi taraf\u0131ndan b\u00fck\u00fclmesiyle olu\u015fuyor. Bu etkiye k\u00fctle\u00e7ekimsel mercekleme deniyor. <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/albert-einstein\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">Albert Einstein<\/a>\u2019\u0131n Genel G\u00f6relilik Teorisi&#8217;nde \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in onun ad\u0131yla an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p>Normalde k\u00fctle\u00e7ekimsel mercekler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 hem b\u00fcker hem de b\u00fcy\u00fct\u00fcr. E\u011fer arka plandaki galaksi, mercek g\u00f6revi g\u00f6ren galaksiyle hizalan\u0131rsa, \u0131\u015f\u0131k halka bi\u00e7imini al\u0131yor. Ufak hizalanma bozukluklar\u0131 ise bazen \u00e7arp\u0131, zikzak, hatta soru i\u015fareti bi\u00e7iminde \u0131\u015f\u0131k \u015fekilleri olu\u015fturabiliyor.<\/p>\n<p>B1938+666 ilk olarak 1990\u2019larda ke\u015ffedilmi\u015fti. Ancak 9 Ekim\u2019de Nature Astronomy ve Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergilerinde yay\u0131mlanan iki yeni \u00e7al\u0131\u015fmada, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu halkay\u0131 daha detayl\u0131 inceledi.<\/p>\n<h3><strong>G\u0130ZEML\u0130 SALINIM<\/strong><\/h3>\n<p>Radyo dalgalar\u0131ndaki hafif bir \u201csal\u0131n\u0131m\u201d, <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/bilim\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">bilim<\/a> insanlar\u0131n\u0131n dikkatini \u00e7ekti. \u0130nceleme sonucunda bunun, g\u00f6r\u00fcnmeyen bir nesnenin k\u00fctle\u00e7ekimsel etkisinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 belirlendi.<\/p>\n<p>Hollanda Groningen \u00dcniversitesi ve G\u00fcney Afrika Pretoria \u00dcniversitesi\u2019nden astronom John McKean, ke\u015ffi \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/p>\n<p>\u201c\u0130lk y\u00fcksek \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fckl\u00fc g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde, k\u00fctle\u00e7ekimsel yayda daralma fark ettik. Bu, araya k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00fctle girdi\u011finin a\u00e7\u0131k g\u00f6stergesiydi. Bizimle uzak galaksi aras\u0131nda yaln\u0131zca ba\u015fka bir k\u00fctle topa\u011f\u0131 bu etkiyi yaratabilirdi.\u201d<\/p>\n<p>Nesnenin k\u00fctlesi G\u00fcne\u015f\u2019in yakla\u015f\u0131k bir milyon kat\u0131 olsa da, bu asl\u0131nda \u015fimdiye kadar k\u00fctle\u00e7ekimsel mercekleme y\u00f6ntemiyle tespit edilen en k\u00fc\u00e7\u00fck nesne anlam\u0131na geliyor. Ayr\u0131ca bir \u00f6nceki rekordan yakla\u015f\u0131k 100 kat daha k\u00fc\u00e7\u00fck.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 noktalar\u0131ndaki teleskoplardan al\u0131nan verilerin birle\u015ftirilmesiyle yap\u0131ld\u0131. Ke\u015fifte Green Bank Teleskobu (ABD), Very Long Baseline Array (New Mexico) ve Avrupa VLBI A\u011f\u0131 kullan\u0131ld\u0131. Bu sayede, D\u00fcnya b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir teleskop etkisi elde edilerek ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir g\u00f6zlem g\u00fcc\u00fc sa\u011fland\u0131. Ancak veri miktar\u0131 o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki, bilim insanlar\u0131 tamamen yeni bir hesaplama y\u00f6ntemi geli\u015ftirmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n<h3><strong>KARANLIK MADDE TOPA\u011eI<\/strong><\/h3>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu gizli nesnenin karanl\u0131k madde topa\u011f\u0131 oldu\u011fundan emin olmasa da, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla \u00f6yle oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k madde, evrenin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 27\u2019sini olu\u015fturuyor ve \u0131\u015f\u0131kla etkile\u015fime girmedi\u011fi i\u00e7in do\u011frudan g\u00f6zlemlenemiyor. K\u00fctle\u00e7ekimsel mercekleme ise karanl\u0131k maddeyi dolayl\u0131 bi\u00e7imde saptaman\u0131n en etkili yollar\u0131ndan biri.<\/p>\n<p>Bu t\u00fcr ke\u015fifler, \u201cso\u011fuk karanl\u0131k madde\u201d teorisini test etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemli. Bu teoriye g\u00f6re karanl\u0131k madde, yaln\u0131zca d\u00fc\u015f\u00fck h\u0131zda hareket edebildi\u011finde k\u00fcmelenebiliyor; bu da d\u00fc\u015f\u00fck enerji sal\u0131m\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n<p>Ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bu t\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck karanl\u0131k madde k\u00fcmeleri evrende san\u0131landan \u00e7ok daha yayg\u0131n olabilir. Vegetti \u015f\u00f6yle diyor:<\/p>\n<p>\u201cHer galaksinin -Samanyolu dahil- karanl\u0131k madde topaklar\u0131yla dolu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Ancak bunlar\u0131 bulmak ve varl\u0131klar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak ciddi hesaplama g\u00fcc\u00fc gerektiriyor.\u201d<\/p>\n<p>Bug\u00fcne kadar bu b\u00fcy\u00fckl\u00fckte yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 benzer karanl\u0131k madde topa\u011f\u0131 tespit edildi. Ancak yeni geli\u015ftirilen y\u00f6ntem sayesinde, mevcut Einstein halkalar\u0131nda daha fazlas\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesi bekleniyor. \u00d6zellikle James Webb Uzay Teleskobu, bu halkalar\u0131 tespit etmede son derece ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n h\u0131zla artmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/einstein-halkasinda-rekor-kesif-evrenin-en-kucuk-karanlik-madde-topagi-bulundu,Ds1IV_v7l0KSlhZgk_VFPA\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Astronomlar, uzak bir galaksinin etraf\u0131nda olu\u015fan \u0131\u015f\u0131k halkas\u0131nda gizlenmi\u015f, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u201ckaranl\u0131k nesne\u201d ke\u015ffetti. Rekor niteli\u011findeki bulgu, evrenin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu varsay\u0131lan karanl\u0131k maddenin gizemli do\u011fas\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatabilir. S\u00f6z konusu gizli nesne, B1938+666 adl\u0131 bir \u201cEinstein halkas\u0131nda\u201d tespit edildi. Yakla\u015f\u0131k 10 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki bu yap\u0131, uzak bir galaksiden gelen \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, \u00f6n plandaki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":35980,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-35979","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/Hw5YkJz3TUi4UHCOU3FGYg.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35979"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35979\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35980"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}