{"id":35962,"date":"2025-10-15T17:05:11","date_gmt":"2025-10-15T14:05:11","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/15\/bilim-insanlari-uyardi-gece-uyanik-kalmanin-bedeli-var\/"},"modified":"2025-10-15T17:05:11","modified_gmt":"2025-10-15T14:05:11","slug":"bilim-insanlari-uyardi-gece-uyanik-kalmanin-bedeli-var","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/15\/bilim-insanlari-uyardi-gece-uyanik-kalmanin-bedeli-var\/","title":{"rendered":"Bilim insanlar\u0131 uyard\u0131: Gece uyan\u0131k kalman\u0131n bedeli var"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p>Bilim insanlar\u0131, insan beyninin gece saatlerinde farkl\u0131 bir i\u015fleyi\u015fe ge\u00e7ti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlara dikkat \u00e7ekerek, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra uyan\u0131k kalman\u0131n riskli olabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n<p>Bu konudaki bilimsel bulgular giderek g\u00fc\u00e7leniyor. Frontiers in Network Psychology dergisinde yay\u0131mlanan \u201cGece Yar\u0131s\u0131ndan Sonra Zihin\u201d (Mind After Midnight) adl\u0131 bilimsel hipotez, insan bedeni ve beyninin, duygular\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131 derinden etkileyen 24 saatlik bir d\u00f6ng\u00fc izledi\u011fini savunuyor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra zihnin do\u011fal sirkadiyen (biyolojik ritim) de\u011fi\u015fimlerle birlikte olumsuz d\u00fc\u015f\u00fcncelere ve riskli d\u00fcrt\u00fclere daha yatk\u0131n hale geldi\u011fini belirtiyor.<\/p>\n<p><strong>OLUMSUZ DUYGULAR ARTIYOR, KONTROL AZALIYOR<\/strong><\/p>\n<p>Science Alert portal\u0131n\u0131n aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bilim insanlar\u0131, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra insanlar\u0131n olumsuz duygulara daha fazla odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131, tehlikeli fikirleri daha cazip buldu\u011funu ve kendini kontrol etme becerisinin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi.<\/p>\n<p>Bu davran\u0131\u015fsal de\u011fi\u015fimlerin, <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/uyku\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">uyku<\/a>, ruh hali ve bili\u015fsel i\u015flevleri d\u00fczenleyen i\u00e7 biyolojik saatle, yani sirkadiyen ritimle do\u011frudan ilgili oldu\u011fu vurguland\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan ve Harvard \u00dcniversitesi n\u00f6rolo\u011fu Elizabeth Klerman, Science Alert\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada konunun \u00f6nemini \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/p>\n<p>\u201cGece yar\u0131s\u0131 uyan\u0131k olan milyonlarca insan var ve beyinlerinin g\u00fcnd\u00fcz saatlerindeki kadar iyi \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131na dair olduk\u00e7a sa\u011flam kan\u0131tlar bulunuyor. Sa\u011fl\u0131klar\u0131 ve g\u00fcvenlikleri -ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi- bundan etkileniyor. Bu nedenle daha fazla ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6zellikle vurguluyorum.\u201d<\/p>\n<p><strong>GER\u00c7EKL\u0130K ALGISINI BOZAB\u0130L\u0130YOR<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, evrimsel a\u00e7\u0131dan insanlar\u0131n g\u00fcnd\u00fcz ya\u015fayan canl\u0131lar oldu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nsanl\u0131k, avlanma ve toplanma gibi faaliyetlere g\u00fcnd\u00fcz saatlerinde uyum sa\u011flayacak \u015fekilde evrildi; gece ise tarih boyunca tehlikeyle \u00f6zde\u015fle\u015ftirildi.<\/p>\n<p>Bu nedenle insan beyni, karanl\u0131kta hayatta kalmak i\u00e7in olas\u0131 tehditlere kar\u015f\u0131 daha uyan\u0131k olacak \u015fekilde geli\u015fti.<\/p>\n<p>Fakat modern d\u00fcnyada bu y\u00fcksek duyarl\u0131l\u0131k, ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131 bozabiliyor ve uykusuz kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda olumsuz duygular\u0131 ve riskli davran\u0131\u015flar\u0131 art\u0131rabiliyor. Hipotez, bunu \u201cde\u011fi\u015fmi\u015f bir \u00f6d\u00fcl\/motivasyon sistemi\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6re beyin, olumsuz uyar\u0131c\u0131lara daha g\u00fc\u00e7l\u00fc tepki verirken rasyonel kontrol zay\u0131fl\u0131yor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu etkilere <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/uykusuzluk\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">uykusuzluk<\/a> da eklendi\u011finde karar verme ve duygusal denge \u00fczerinde ciddi bozulmalar ya\u015fanabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunuyor.<\/p>\n<p><strong>\u0130NT\u0130HAR VE BA\u011eIMLILIK R\u0130SK\u0130 ARTIYOR<\/strong><\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131, bulgular\u0131n\u0131 iki \u00f6rnekle somutla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u0130lk \u00f6rnekte, g\u00fcnd\u00fcz saatlerinde eroin iste\u011fine direnen bir ba\u011f\u0131ml\u0131n\u0131n gece geldi\u011finde bu d\u00fcrt\u00fcye yenik d\u00fc\u015fmesi anlat\u0131l\u0131yor. \u0130kinci \u00f6rnekte ise uykusuzluk \u00e7eken bir \u00fcniversite \u00f6\u011frencisinin giderek artan yaln\u0131zl\u0131k ve umutsuzluk duygular\u0131yla intihar d\u00fc\u015f\u00fcncelerine s\u00fcr\u00fcklenmesi ele al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, gece yar\u0131s\u0131 ile sabah 6.00 aras\u0131ndaki saatlerde intihar riskinin g\u00fcn\u00fcn di\u011fer saatlerine k\u0131yasla yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 kat daha y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>2020 tarihli \u00e7al\u0131\u015fma ise bunu \u201csirkadiyen ritimlerin uyumsuzlu\u011fuyla\u201d ili\u015fkilendirerek gece uyan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir intihar risk fakt\u00f6r\u00fc olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n<p>Hipotez yazarlar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u015fu ifadelere yer verdi:<\/p>\n<p>\u201cG\u00fcnd\u00fcz akla gelmeyecek olan intihar fikri, yaln\u0131zl\u0131k ve ac\u0131dan ka\u00e7\u0131\u015f olarak belirir; ki\u015fi hen\u00fcz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeden eyleme ge\u00e7meye haz\u0131r hale gelir ve \u00e7o\u011fu zaman onu durdurabilecek kimse uyan\u0131k de\u011fildir.\u201d<\/p>\n<p>Bunun yan\u0131 s\u0131ra yasa d\u0131\u015f\u0131 madde kullan\u0131m\u0131 da gece saatlerinde art\u0131\u015f g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Brezilya\u2019daki denetimli bir uyu\u015fturucu t\u00fcketim merkezinde 2020\u2019de yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma, gece saatlerinde opioid a\u015f\u0131r\u0131 dozuna ba\u011fl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerin 4,7 kat artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etti.<\/p>\n<p><strong>GECE \u00c7ALI\u015eANLAR \u0130\u00c7\u0130N \u00d6ZEL \u0130NCELEME \u00c7A\u011eRISI<\/strong><\/p>\n<p>Bunun yan\u0131 s\u0131ra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu davran\u0131\u015flar\u0131n yaln\u0131zca karanl\u0131kla ya da biriken uykusuzlukla a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131, gecenin kendine \u00f6zg\u00fc n\u00f6rolojik de\u011fi\u015fimlerinin de \u00f6nemli rol oynayabilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde.<\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131, \u00f6zellikle pilotlar ve sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 gibi gece vardiyas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerde uyku yoksunlu\u011fu ve sirkadiyen zamanlaman\u0131n \u00f6d\u00fcl i\u015fleme ve karar verme \u00fczerindeki etkilerinin daha fazla incelenmesi gerekti\u011fini vurguluyor.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 zamanda bilim insanlar\u0131, insan beyninin ge\u00e7 saatlerde nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131na dair h\u00e2l\u00e2 pek \u00e7ok bilinmez bulundu\u011funu da kabul ediyor.<\/p>\n<p>Klerman ve ekibi, &#8220;G\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birinde, ister uykuda ister uyan\u0131k olal\u0131m, insan zihninin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi h\u00e2l\u00e2 bir s\u0131r&#8221; de\u011ferlendirmesini yapt\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/dunya\/bilim-insanlari-uyardi-gece-uyanik-kalmanin-bedeli-var,8TUUnQ-GOkaXiQCXN_YsWA\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bilim insanlar\u0131, insan beyninin gece saatlerinde farkl\u0131 bir i\u015fleyi\u015fe ge\u00e7ti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlara dikkat \u00e7ekerek, gece yar\u0131s\u0131ndan sonra uyan\u0131k kalman\u0131n riskli olabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu. Bu konudaki bilimsel bulgular giderek g\u00fc\u00e7leniyor. Frontiers in Network Psychology dergisinde yay\u0131mlanan \u201cGece Yar\u0131s\u0131ndan Sonra Zihin\u201d (Mind After Midnight) adl\u0131 bilimsel hipotez, insan bedeni ve beyninin, duygular\u0131 ve davran\u0131\u015flar\u0131 derinden etkileyen [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":35963,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-35962","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/QaKDsQas70aWEAR_s1Pqrw.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35962","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35962"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35962\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35963"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}