{"id":35841,"date":"2025-10-09T15:17:12","date_gmt":"2025-10-09T12:17:12","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/09\/marstaki-ruzgarlarin-sanilandan-guclu-oldugu-ortaya-cikti\/"},"modified":"2025-10-09T15:17:12","modified_gmt":"2025-10-09T12:17:12","slug":"marstaki-ruzgarlarin-sanilandan-guclu-oldugu-ortaya-cikti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/10\/09\/marstaki-ruzgarlarin-sanilandan-guclu-oldugu-ortaya-cikti\/","title":{"rendered":"Mars&#8217;taki r\u00fczgarlar\u0131n san\u0131landan g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p>Yirmi y\u0131ll\u0131k y\u00f6r\u00fcnge g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin analizi, <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/mars\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">Mars<\/a>&#8216;taki r\u00fczgarlar\u0131n daha \u00f6nce tahmin edilenden \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu ortaya koydu. <\/p>\n<p>Gezegenin y\u00fczeyinde olu\u015fan hortuma benzer &#8220;toz \u015feytanlar\u0131&#8221; olarak bilinen girdaplar\u0131n saatte 160 kilometre h\u0131za ula\u015fabildi\u011fi belirlendi. <\/p>\n<p>Science Advances dergisinde yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rma, <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/mars\" target=\"_blank\" rel=\"tag\">Mars<\/a>&#8216;ta Avrupa Uzay Ajans\u0131na (ESA) ait iki y\u00f6r\u00fcnge arac\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden derlenen kapsaml\u0131 toz \u015feytanlar\u0131 katalo\u011funa dayan\u0131yor. <\/p>\n<p>Yeni veriler, bu girdaplar\u0131n gezegenin toz d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ve ikliminde san\u0131landan daha \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. <\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 ve Bern \u00dcniversitesi Uzay ve Ya\u015fanabilirlik Merkezi ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Dr. Valentin Bickel, bu t\u00fcr girdaplar\u0131n D\u00fcnya\u2019dakilere benzese de Mars\u2019ta \u00e7ok daha yayg\u0131n ve h\u0131zl\u0131 oldu\u011funu belirtti. <\/p>\n<p>CNN televizyonuna konu\u015fan Bickel, &#8220;Bu g\u00f6zlem, s\u00f6z konusu r\u00fczgarlar\u0131n y\u00fczeyden atmosfere b\u00fcy\u00fck miktarda toz kald\u0131rabilecek g\u00fc\u00e7te oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Mars\u2019taki toz d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc daha iyi anlamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak yeni bir par\u00e7ay\u0131, yani tozun nerede, ne zaman ve ne kadar miktarda y\u00fczeyden atmosfere ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulduk&#8221; diye konu\u015ftu. <\/p>\n<p><strong>&#8220;G\u00d6R\u00dcNMEZ OLAN R\u00dcZGAR HIZI VE Y\u00d6N\u00dc G\u0130B\u0130 PEK \u00c7OK \u015eEY\u0130 \u00d6\u011eREN\u0130YORUZ&#8221;<\/strong> <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, halka a\u00e7\u0131k katalo\u011fu 2004\u2019ten bu yana faaliyet g\u00f6steren Mars Express ve 2016\u2019da y\u00f6r\u00fcngeye ula\u015fan ExoMars Trace Gas Orbiter ara\u00e7lar\u0131n\u0131n verileriyle olu\u015fturdu. <\/p>\n<p>Ekip, devasa g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ar\u015fivini analiz edebilmek i\u00e7in bir sinir a\u011f\u0131n\u0131 toz y\u00fckl\u00fc bu girdaplar\u0131 tan\u0131mak \u00fczere e\u011fitti. <\/p>\n<p>Ard\u0131ndan her tespiti elle do\u011frulayarak, eski volkanlar ve geni\u015f d\u00fczl\u00fckler de d\u00e2hil olmak \u00fczere farkl\u0131 Mars arazilerinde 1039 toz \u015feytan\u0131n\u0131 haritaland\u0131rd\u0131. Bunlardan 373\u2019\u00fcn\u00fcn hareket y\u00f6n\u00fc ba\u015far\u0131yla belirlendi. <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma, en h\u0131zl\u0131 toz \u015feytanlar\u0131n\u0131n ve onlara e\u015flik eden r\u00fczgarlar\u0131n, Mars y\u00fczeyindeki ke\u015fif ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kaydetti\u011fi en y\u00fcksek h\u0131z olan saatte 100 kilometreyi belirgin bi\u00e7imde a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. <\/p>\n<p>Tozun hareketi, Mars ikliminin modellenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. D\u00fcnya\u2019da ya\u011fmur atmosferi temizlerken, Mars\u2019ta toz uzun s\u00fcre havada kalabiliyor ve gezegenin tamam\u0131n\u0131 dola\u015fabiliyor. <\/p>\n<p>Bu atmosferik toz, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 engelleyerek g\u00fcnd\u00fczleri serinletiyor, buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0131s\u0131y\u0131 hapsederek geceleri s\u0131cak tutuyor. <\/p>\n<p>Bickel, &#8220;Ba\u015fka bir gezegende hareket eden toz girdaplar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyip izleyebilmemiz inan\u0131lmaz. Y\u00f6r\u00fcngeden toz \u015feytanlar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemleyerek, aksi halde g\u00f6r\u00fcnmez olan r\u00fczgar h\u0131z\u0131 ve y\u00f6n\u00fc gibi pek \u00e7ok \u015feyi \u00f6\u011frenebiliyoruz&#8221; dedi. <\/p>\n<p>Analiz, en y\u00fcksek yo\u011funlu\u011fun Mars\u2019\u0131n en d\u00fcz b\u00f6lgelerinden biri olan Amazonis Planitia\u2019da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ortaya koydu. <\/p>\n<p>Bickel, &#8220;Amazonis Planitia, yaz mevsiminde bol g\u00fcne\u015f alan \u00e7ok geni\u015f ve d\u00fcz bir b\u00f6lge oldu\u011fu i\u00e7in toz \u015feytanlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in ideal ko\u015fullar\u0131 sunuyor&#8221; diye a\u00e7\u0131klad\u0131. <\/p>\n<p>Ekip ayr\u0131ca mevsimsel bir desen belirledi: Her iki yar\u0131mk\u00fcrede de ilkbahar ve yaz aylar\u0131nda, genellikle yerel saatle 11.00 ile 14.00 aras\u0131nda yo\u011fun bir etkinlik g\u00f6zlendi. <\/p>\n<p><strong>YEN\u0130L\u0130K\u00c7\u0130 G\u00d6ZLEM Y\u00d6NTEM\u0130<\/strong> <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, y\u00f6r\u00fcnge ara\u00e7lar\u0131n\u0131n r\u00fczgar h\u0131z\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc i\u00e7in tasarlanmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, h\u0131zlar\u0131 belirlemek \u00fczere yeni bir y\u00f6ntem geli\u015ftirdi. <\/p>\n<p>Ara\u00e7lar\u0131n farkl\u0131 renk kanallar\u0131ndan gelen g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri 7 ila 19 saniyelik k\u00fc\u00e7\u00fck zaman aral\u0131klar\u0131yla birle\u015ftirmesi, hareket eden bir toz \u015feytan\u0131n\u0131n son bile\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde &#8220;renk kaymalar\u0131&#8221; olu\u015fturmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. <\/p>\n<p>S\u00f6z konusu kaymalar, ara\u015ft\u0131rma ekibine girdab\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve h\u0131z\u0131n\u0131 takip etme imk\u00e2n\u0131 sundu. <\/p>\n<p>ESA\u2019n\u0131n her iki g\u00f6revinden de sorumlu proje bilimcisi Colin Wilson, &#8220;Mars Express ve ExoMars ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bu kadar beklenmedik ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek harika. Toz, Mars\u2019taki her \u015feyi etkiler. Toz d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini hafife almak g\u00fc\u00e7&#8221; de\u011ferlendirmesini yapt\u0131. <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma, h\u0131zl\u0131 hareket eden toz \u015feytanlar\u0131n\u0131n genellikle d\u00fcz bir hat \u00fczerinde ilerledi\u011fini, daha yava\u015f olanlar\u0131n ise yalpalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. <\/p>\n<p>Fakatncak y\u00fcksek h\u0131zlar\u0131na ra\u011fmen, Mars atmosferinin D\u00fcnya\u2019dakinden 100 kat daha seyrek olmas\u0131 nedeniyle, bu r\u00fczgarlar bir insan\u0131n \u00fczerinde yaln\u0131zca hafif bir esinti etkisi yarat\u0131r. <\/p>\n<p>Bickel, durumu &#8220;Bir toz \u015feytan\u0131 sizi oradan oraya savuramaz&#8221; s\u00f6zleriyle a\u00e7\u0131klad\u0131. <\/p>\n<p><strong>GELECEK KE\u015e\u0130FLER \u0130\u00c7\u0130N \u00d6NEML\u0130 SONU\u00c7LAR<\/strong> <\/p>\n<p>Elde edilen bulgular, Mars\u2019a y\u00f6nelik gelecekteki g\u00f6revlerin planlanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, 2004 ile 2024 aras\u0131nda toz \u015feytanlar\u0131n\u0131n kuzey yar\u0131mk\u00fcrede 2 bin 200 ila 55 bin ton, g\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrede ise 1000 ila 25 bin ton aras\u0131nda tozu atmosfere kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin ediyor. <\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmaya dahil olmayan SETI Enstit\u00fcs\u00fcnden k\u0131demli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Dr. Lori Fenton, sonu\u00e7lar\u0131n, Mars\u2019taki tortu hareketini y\u00f6nlendiren r\u00fczgarlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn iklim modellerinde uzun s\u00fcredir hafife al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini belirtti. <\/p>\n<p>Fenton, bu bilgilerin gezegenin ge\u00e7mi\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131 ve y\u00fczey evrimini anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan hayati \u00f6neme sahip oldu\u011funu s\u00f6yledi. <\/p>\n<p>Toz, Mars g\u00f6revleri i\u00e7in ba\u015fl\u0131ca risklerden biri olmaya devam ediyor. 2019\u2019da gezegeni saran k\u00fcresel bir toz f\u0131rt\u0131nas\u0131 Opportunity ke\u015fif arac\u0131n\u0131n g\u00f6revini sonland\u0131rm\u0131\u015f, 2022\u2019de de g\u00fcne\u015f panellerinde biriken toz, InSight arac\u0131n\u0131n kapanmas\u0131na neden olmu\u015ftu. <\/p>\n<p>Ancak toz \u015feytanlar\u0131 zaman zaman faydal\u0131 da olabiliyor; 2009\u2019da bir tanesi Spirit arac\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015f panellerini temizlemi\u015fti. <\/p>\n<p>Yeni katalog, 2030\u2019da Mars\u2019a inmesi planlanan ESA\u2019n\u0131n ExoMars Rosalind Franklin ke\u015fif arac\u0131n\u0131n en uygun ini\u015f noktas\u0131n\u0131 belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olmak \u00fczere \u015fimdiden kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. <\/p>\n<p>Bickel, &#8220;\u00d6l\u00e7\u00fcmlerimiz, bilim insanlar\u0131n\u0131n ini\u015ften \u00f6nce r\u00fczgar ko\u015fullar\u0131n\u0131 daha iyi anlamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir; bu da, bir ke\u015fif arac\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015f panellerine ne kadar toz birikebilece\u011fini tahmin etmelerini sa\u011flayabilir&#8221; bilgisini payla\u015ft\u0131. <\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmaya kat\u0131lmayan Yale \u00dcniversitesi ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi Dr. J. Michael Battalio ise, bu g\u00f6zlemlerin Mars hava durumu modellerini do\u011frulay\u0131p geli\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6ylece gelecekteki g\u00f6revlerin g\u00fcvenli\u011fini ve \u00f6mr\u00fcn\u00fc art\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/toz-seytanlari-marstaki-ruzgarlarin-sanilandan-guclu-oldugu-ortaya-cikti,qGPrVQICnEKpa_LYpEgVeA\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yirmi y\u0131ll\u0131k y\u00f6r\u00fcnge g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin analizi, Mars&#8216;taki r\u00fczgarlar\u0131n daha \u00f6nce tahmin edilenden \u00e7ok daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu ortaya koydu. Gezegenin y\u00fczeyinde olu\u015fan hortuma benzer &#8220;toz \u015feytanlar\u0131&#8221; olarak bilinen girdaplar\u0131n saatte 160 kilometre h\u0131za ula\u015fabildi\u011fi belirlendi. Science Advances dergisinde yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rma, Mars&#8216;ta Avrupa Uzay Ajans\u0131na (ESA) ait iki y\u00f6r\u00fcnge arac\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden derlenen kapsaml\u0131 toz \u015feytanlar\u0131 katalo\u011funa dayan\u0131yor. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":35230,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-35841","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/r92tlKV01USndnV5xBzEiw.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35841","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35841"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35841\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}