\n<\/p>\n
ABD\u2019deki Northwestern \u00dcniversitesi\u2019nden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bilimsel literat\u00fcrde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri kapsaml\u0131 bir veri analizinde, sahte ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yaymakla g\u00f6revli organize bir yeralt\u0131 a\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bu k\u00fcresel a\u011f bilimsel yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini sistematik \u015fekilde baltal\u0131yor.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rma, PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) dergisinde yay\u0131mland\u0131 ve sahte bilimsel makalelerin say\u0131s\u0131n\u0131n, me\u015fru \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n art\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 ge\u00e7ti\u011fini ortaya koydu.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n yazarlar\u0131ndan sosyal sistemler uzman\u0131 Prof. Lu\u00eds AN Amaral, \u201cBu, hayat\u0131m boyunca yer ald\u0131\u011f\u0131m en moral bozucu proje olabilir\u201d dedi. <\/p>\n
\u201cBilim<\/a> kendi denetimini daha s\u0131k\u0131 yapmal\u0131, aksi takdirde inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen kaybeder.\u201d<\/p>\n SAHTE B\u0130L\u0130M NASIL \u0130\u015eL\u0130YOR?<\/strong><\/p>\n Bilimsel sahtekarl\u0131k genellikle veri uydurma, intihal gibi uygulamalarla ger\u00e7ekle\u015fiyor ve sonu\u00e7ta makalelerin geri \u00e7ekilmesiyle sonu\u00e7lan\u0131yor.<\/p>\n Daha \u00f6nce bu t\u00fcr olaylar\u0131n bireysel \u00e7\u0131kar aray\u0131\u015f\u0131ndaki akademisyenlere ait tekil \u00f6rnekler oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Ancak yeni bulgular, bu durumun \u00e7ok daha organize ve k\u00fcresel boyutta oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Elsevier\u2019in Scopus ve ABD Ulusal T\u0131p K\u00fct\u00fcphanesi’nin PubMed veritabanlar\u0131ndan geri \u00e7ekilen makaleler, edit\u00f6r kay\u0131tlar\u0131 ve g\u00f6rsel manip\u00fclasyon \u00f6rneklerini inceledi. Ayr\u0131ca bilimsel etik ihlalleri nedeniyle listelerden \u00e7\u0131kar\u0131lan dergileri ve Retraction Watch adl\u0131 pop\u00fcler blogun ar\u015fivlerini tarad\u0131lar.<\/p>\n MAKALE FABR\u0130KALARI VE SAHTE ED\u0130T\u00d6RLER<\/strong><\/p>\n Ara\u015ft\u0131rma, sahte makaleler \u00fcretip akademisyenlere satan \u201cmakale fabrikalar\u0131\u201d, arac\u0131lar ve k\u00f6t\u00fc niyetli edit\u00f6rlerden olu\u015fan bir sistemin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koydu. Sat\u0131lan makaleler \u00e7o\u011funlukla d\u00fc\u015f\u00fck kalitede, uydurma verilerle dolu, \u00e7al\u0131nt\u0131 ya da manip\u00fcle edilmi\u015f g\u00f6rseller i\u00e7eriyor ve intihal i\u00e7eriyor.<\/p>\n Prof. Amaral, \u201cSadece makale de\u011fil, at\u0131f da sat\u0131n alabiliyorlar. B\u00f6ylece hi\u00e7 ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131rma yapmadan sayg\u0131n bir bilim insan\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnebiliyorlar\u201d dedi.<\/p>\n Amaral, “Bu a\u011flar, \u00f6z\u00fcnde bilim s\u00fcrecini sahtekarl\u0131kla y\u00f6netmek i\u00e7in birlikte hareket eden su\u00e7 \u00f6rg\u00fctleridir” diye de ekledi.<\/p>\n “Bu s\u00fcre\u00e7lere milyonlarca dolar yat\u0131r\u0131l\u0131yor.”<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re bu makale fabrikalar\u0131, yazarl\u0131k s\u0131ralar\u0131n\u0131 da parayla sat\u0131yor. \u0130lk yazar olmak isteyenler binlerce dolar \u00f6derken, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ya da be\u015finci s\u0131rada yer almak isteyenler daha az \u00f6d\u00fcyor.<\/p>\n DERG\u0130 KORSANLI\u011eI<\/strong><\/p>\n Sistemin en dikkat \u00e7ekici unsurlar\u0131ndan biri de sahte hakemlik s\u00fcre\u00e7leri. <\/p>\n Baz\u0131 akademisyenler, makalelerinin yay\u0131nlanabilmesi i\u00e7in s\u00f6zde hakemlik s\u00fcre\u00e7lerine para \u00f6d\u00fcyor. Baz\u0131 durumlarda, bu ki\u015filer kendi aralar\u0131nda anla\u015farak \u00e7ok say\u0131da sahte makaleyi farkl\u0131 dergilerde yay\u0131nl\u0131yor, daha sonra yakalan\u0131nca makaleleri h\u0131zl\u0131ca geri \u00e7ekiyor.<\/p>\n Ayr\u0131ca bu a\u011f, yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 durmu\u015f ya da i\u015flevsiz hale gelmi\u015f dergileri ele ge\u00e7irerek \u201cdergi korsanl\u0131\u011f\u0131\u201d da yap\u0131yor.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, \u0130ngiltere\u2019de bir hem\u015firelik kurulu\u015funa ait olan HIV Nursing dergisi yay\u0131n hayat\u0131na son verdikten sonra, alan ad\u0131 ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131 ve hem\u015firelikle hi\u00e7bir ilgisi olmayan binlerce makale bu adla yay\u0131mlanmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n NE YAPILMALI?<\/strong><\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu k\u00fcresel sahtekarl\u0131k a\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir m\u00fccadele gerekti\u011fini vurguluyor.<\/p>\n \u00d6nerilen \u00f6nlemler aras\u0131nda editoryal s\u00fcre\u00e7lerin daha s\u0131k\u0131 denetlenmesi, sahte ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n tespitinde yeni y\u00f6ntemlerin geli\u015ftirilmesi, bilimdeki te\u015fvik sistemlerinin k\u00f6kl\u00fc \u015fekilde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131, bu t\u00fcr sahtekarl\u0131\u011f\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran a\u011flar\u0131n daha derinlemesine incelenmesi de var.<\/p>\n Prof. Richardson, yapay zekan\u0131n bilimsel yay\u0131nlar\u0131 yazmakta daha \u00e7ok kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 bu d\u00f6nemde, sahtecili\u011fin etkisinin katlanarak artabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu:<\/p>\n \u201cHalihaz\u0131rdaki sahtek\u00e2rl\u0131kla ba\u015f edemiyorsak, gelecekte yapay zek\u00e2n\u0131n \u00fcretece\u011fi sahte bilimsel metinlerle nas\u0131l ba\u015f edece\u011fiz?\u201d<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, e\u011fer \u00f6nlem al\u0131nmazsa, sahte bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yaln\u0131zca akademik<\/a> d\u00fcnyay\u0131 de\u011fil, kamuoyunun bilimsel bilgiye olan g\u00fcvenini de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sarsabilir.<\/p>\n<\/div>\n