{"id":31992,"date":"2025-07-24T17:22:59","date_gmt":"2025-07-24T14:22:59","guid":{"rendered":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/07\/24\/en-buyuk-gen-haritasi-hazirlandi-cop-dna-ve-ziplayan-genlerin-gizemi-cozuluyor-son-dakika-teknoloji-haberleri\/"},"modified":"2025-07-24T17:22:59","modified_gmt":"2025-07-24T14:22:59","slug":"en-buyuk-gen-haritasi-hazirlandi-cop-dna-ve-ziplayan-genlerin-gizemi-cozuluyor-son-dakika-teknoloji-haberleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/2025\/07\/24\/en-buyuk-gen-haritasi-hazirlandi-cop-dna-ve-ziplayan-genlerin-gizemi-cozuluyor-son-dakika-teknoloji-haberleri\/","title":{"rendered":"En b\u00fcy\u00fck gen haritas\u0131 haz\u0131rland\u0131: &#8220;\u00c7\u00f6p DNA&#8221; ve &#8220;z\u0131playan genlerin&#8221; gizemi \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor &#8211; Son Dakika Teknoloji Haberleri"},"content":{"rendered":"<p> <br \/>\n<\/p>\n<div>\n<p>\u0130nsan Genomu Projesi\u2019nin tamamlanmas\u0131ndan 22 y\u0131l sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bug\u00fcne kadar haz\u0131rlanm\u0131\u015f en geni\u015f kapsaml\u0131 &#8220;insan <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/genetik\" target=\"_blank\" rel=\"tag noopener\">genetik<\/a> varyasyonu&#8221; katalo\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmalar, 23 Temmuz&#8217;da sayg\u0131n bilimsel dergi Nature&#8217;da yay\u0131nlanan iki makaleyle yeni katalo\u011fu duyuruldu.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan 1084 ki\u015finin <a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/dna\" target=\"_blank\" rel=\"tag noopener\">DNA<\/a>\u2019s\u0131n\u0131 dizileyerek, uzun DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131 analiz etti, birle\u015ftirdi ve elde ettikleri genomlar\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Bu \u00e7al\u0131\u015fma, insan genomundaki yap\u0131sal varyasyonlar hakk\u0131nda \u015fimdiye kadarki en derin i\u00e7g\u00f6r\u00fcy\u00fc sunuyor. Bu t\u00fcr varyasyonlar, DNA dizisinin yaln\u0131zca tek bir &#8220;harfini&#8221; de\u011fil, geni\u015f b\u00f6l\u00fcmlerini etkiliyor; bu b\u00f6l\u00fcmler silinebiliyor, yer de\u011fi\u015ftirebiliyor veya tersine d\u00f6nebiliyor.<\/p>\n<p>Avrupa Molek\u00fcler Biyoloji Laboratuvar\u0131\u2019ndan (EMBL Heidelberg) ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ortak yazar\u0131 Jan Korbel, \u201cBu \u00e7al\u0131\u015fmalar, daha \u00f6nce teknolojik olarak incelemesi zor olan \u2018gizli\u2019 DNA b\u00f6lgelerini ayd\u0131nlat\u0131yor\u201d dedi.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle yinelenen DNA dizileri uzun s\u00fcre &#8220;\u00e7\u00f6p DNA&#8221; olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Ancak Korbel, \u201cArt\u0131k bu dizilerin i\u015flevsel oldu\u011funu anlamaya ba\u015fl\u0131yoruz\u201d diyerek bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de\u011fi\u015fti\u011fini belirtti.<\/p>\n<h3><strong>\u0130NSAN GENOMUNUN DE\u011e\u0130\u015e\u0130M\u0130<\/strong><\/h3>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n t\u00fcm verileri a\u00e7\u0131k eri\u015fime sunuldu. B\u00f6ylece di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da bu verileri ve geli\u015ftirilen ara\u00e7lar\u0131, hastal\u0131klar\u0131n genetik temellerini incelemek i\u00e7in kullanabilecek. Korbel, &#8220;Bug\u00fcn Nature\u2019da yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bulgular\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n tan\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde de kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum&#8221; dedi.<\/p>\n<p>\u0130nsan genomunun &#8220;tam&#8221; ilk tasla\u011f\u0131 2003&#8217;te yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131, ancak o zamanlar yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 15\u2019lik bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc eksikti. Bu bo\u015flu\u011fun yar\u0131s\u0131 2013\u2019te kapat\u0131ld\u0131. 2022 y\u0131l\u0131nda ise ilk bo\u015fluksuz insan genomu tamamland\u0131.<\/p>\n<p>2023\u2019te ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yaln\u0131zca bir ki\u015finin DNA\u2019s\u0131na de\u011fil, 47 farkl\u0131 bireyin genetik materyaline dayanan ilk insan &#8220;pan-genomu&#8221; tasla\u011f\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l, daha \u00f6nce eksik olan Y kromozomunun ilk tam dizilemesi de ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n<h3><strong>\u0130K\u0130 B\u00dcY\u00dcK MAKALE<\/strong><\/h3>\n<p>\u0130lk \u00e7al\u0131\u015fmada, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar 5 k\u0131tadan 26 farkl\u0131 toplulu\u011fu temsil eden 1019 ki\u015finin DNA\u2019s\u0131n\u0131 uzun diziler halinde inceledi. &#8220;K\u0131sa okumalar&#8221; (yakla\u015f\u0131k 100 baz \u00e7ifti) yerine, her biri on binlerce baz \u00e7ifti i\u00e7eren &#8220;uzun okumalar&#8221; kullan\u0131ld\u0131. Bu sayede, \u00f6zellikle yinelenen DNA b\u00f6lgeleri daha net analiz edilebildi.<\/p>\n<p>Bu y\u00f6ntem sayesinde, transpozonlar (&#8220;z\u0131playan genler&#8221; diye de bilinir) gibi tekrarlayan ve yer de\u011fi\u015ftirebilen DNA par\u00e7alar\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelendi. Transpozonlar, genom i\u00e7inde yer de\u011fi\u015ftirerek bazen genetik mutasyonlara ve hastal\u0131klara neden olabiliyor.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bu transpozonlar bazen &#8220;uzun kodlamayan RNA&#8221; (lncRNA) molek\u00fclleriyle birle\u015ferek, normalden \u00e7ok daha fazla kopyalanabiliyor. Korbel, &#8220;Bu mekanizma bizi olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131&#8221; dedi.<br \/>\u0130kinci \u00e7al\u0131\u015fmada ise yaln\u0131zca 65 ki\u015finin DNA\u2019s\u0131 incelendi, ancak her bir genomun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 99\u2019u tamamland\u0131 (ilk \u00e7al\u0131\u015fmada bu oran y\u00fczde 95\u2019ti). Bu k\u00fc\u00e7\u00fck fark, bilim insanlar\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n<h3><strong>SENTROMERLER DE \u0130NCELEND\u0130<\/strong><\/h3>\n<p>Bu detayl\u0131 analiz i\u00e7in yeni yaz\u0131l\u0131mlar ve ileri dizileme teknikleri kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma, sentromerler gibi daha \u00f6nce eri\u015filmesi zor olan genom b\u00f6lgelerini de i\u00e7erdi. Sentromerler, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesi s\u0131ras\u0131nda kromozomlar\u0131n do\u011fru \u015fekilde ayr\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kritik yap\u0131lar.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma, baz\u0131 sentromerlerde liflerin ba\u011flanabilece\u011fi bir de\u011fil iki nokta olabilece\u011fini ortaya koydu. Bu durum, h\u00fccre b\u00f6l\u00fcnmesinde potansiyel sorunlara neden olabilir. \u00d6rne\u011fin, Down sendromu, kromozomlar\u0131n yanl\u0131\u015f ayr\u0131lmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca, ikinci \u00e7al\u0131\u015fma 12 bin 900\u2019den fazla z\u0131playan geni detayl\u0131 \u015fekilde kataloglad\u0131. Bu genlerin yaln\u0131zca kansere de\u011fil, ayn\u0131 zamanda genetik hastal\u0131klara ve genlerin nas\u0131l a\u00e7\u0131l\u0131p kapand\u0131\u011f\u0131na dair de etkisi olabilece\u011fi belirtildi.<\/p>\n<h3><strong>GELECE\u011eE ETK\u0130S\u0130<\/strong><\/h3>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u015fimdi, bu yeni dizilenmi\u015f genomlar\u0131, genetik ve sa\u011fl\u0131k verilerinin bir arada oldu\u011fu veri setleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 planl\u0131yor. Bu, yap\u0131sal varyasyonlar\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerindeki etkilerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir ad\u0131m olacak.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rman\u0131n ortak yazar\u0131 Charles Lee, daha fazla farkl\u0131 etnik k\u00f6kenin dahil edilmesi ve yaz\u0131l\u0131m algoritmalar\u0131n\u0131n geli\u015fmesiyle bu s\u00fcrecin daha da g\u00fc\u00e7lenece\u011fini belirtti.<\/p>\n<p>Lee, \u201cBirka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce, \u00f6zellikle sentromerleri de i\u00e7erecek \u015fekilde bir insan kromozomunu u\u00e7tan uca birle\u015ftirmek neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131. \u015eimdi bunu yapabiliyoruz\u201d diyerek yeni teknolojilerin g\u00fcc\u00fcn\u00fc vurgulad\u0131.<\/p>\n<\/div>\n<p><br \/>\n<br \/><a href=\"https:\/\/www.ntv.com.tr\/teknoloji\/en-buyuk-gen-haritasi-hazirlandi-cop-dna-ve-ziplayan-genlerin-gizemi-cozuluyor,WyZt4Qc2r0i_MfovK2WjsA\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan Genomu Projesi\u2019nin tamamlanmas\u0131ndan 22 y\u0131l sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bug\u00fcne kadar haz\u0131rlanm\u0131\u015f en geni\u015f kapsaml\u0131 &#8220;insan genetik varyasyonu&#8221; katalo\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmalar, 23 Temmuz&#8217;da sayg\u0131n bilimsel dergi Nature&#8217;da yay\u0131nlanan iki makaleyle yeni katalo\u011fu duyuruldu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan 1084 ki\u015finin DNA\u2019s\u0131n\u0131 dizileyerek, uzun DNA par\u00e7alar\u0131n\u0131 analiz etti, birle\u015ftirdi ve elde ettikleri genomlar\u0131 detayl\u0131 bir \u015fekilde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":908,"featured_media":31993,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-31992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/kibrisayna.com\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/82GXG37400KtWNOyiflVtg.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/908"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31992"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31992\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kibrisayna.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}