\n<\/p>\n
\u0130ran<\/a> devlet televizyonu sal\u0131 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra vatanda\u015flara, WhatsApp\u2019\u0131n kullan\u0131c\u0131 bilgilerini ve konum verilerini \u0130srail<\/a> ile payla\u015fmak \u00fczere toplad\u0131\u011f\u0131 endi\u015fesiyle uygulamay\u0131 ak\u0131ll\u0131 telefonlar\u0131ndan silmeleri \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n Ayr\u0131ca, b\u00f6lge sakinlerinin di\u011fer “konum tabanl\u0131 uygulamalar\u0131” kullanmaktan da ka\u00e7\u0131nd\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Televizyon haberinde gizlilikle ilgili iddialar\u0131 destekleyecek herhangi bir kan\u0131t ise sunulmad\u0131.<\/p>\n WhatsApp\u2019\u0131n sahibi Meta ise iddialar\u0131 reddederek h\u00fck\u00fcmetlerle toplu veri payla\u015f\u0131m\u0131nda bulunmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve mesaj i\u00e7eriklerinin u\u00e7tan uca \u015fifrelemeyle korundu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>\n Meta, pop\u00fcler mesajla\u015fma uygulamas\u0131na u\u00e7tan uca \u015fifreleme \u00f6zelli\u011fini ilk olarak 2014’te getirmeye ba\u015flad\u0131. Bug\u00fcn kullan\u0131c\u0131lar uygulamada ba\u015fka bir ki\u015fiyle sohbet ederken bu \u015fifreleme \u00f6zelli\u011fi kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n U\u00e7tan uca \u015fifreleme \u00f6zelli\u011fi, g\u00f6nderilen i\u00e7eriklerin yaln\u0131zca g\u00f6nderen ve teslim alan ki\u015fi taraf\u0131ndan okunabilmesini ve dinlenebilmesini sa\u011fl\u0131yor. B\u00f6ylece WhatsApp dahil olmak \u00fczere hi\u00e7bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraf, mesajlar\u0131n i\u00e7eri\u011fine eri\u015femiyor.<\/p>\n Bu \u00f6zellik kabaca \u015f\u00f6yle i\u015fliyor: Mesajla\u015fan taraflar i\u00e7in birer \u00e7ift anahtar \u00fcretiliyor. G\u00f6nderilen mesajlar \u015fifreleniyor ve bu \u015fifre yaln\u0131zca al\u0131c\u0131n\u0131n elindeki anahtarla a\u00e7\u0131labiliyor. Yani \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar bu anahtara sahip olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mesaj\u0131n i\u00e7eri\u011fine eri\u015femiyor.<\/p>\n WhatsApp’ta t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7 otomatik i\u015fliyor. Yani kullan\u0131c\u0131n\u0131n mesajlar\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye almak i\u00e7in herhangi bir ayar\u0131 etkinle\u015ftirmesine gerek kalm\u0131yor.<\/p>\n WhatsApp, “Sohbet s\u0131ras\u0131nda canl\u0131 konum payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda veya yak\u0131ndaki yerleri g\u00f6r\u00fcnt\u00fcledi\u011finizde, yani konumla ilgili \u00f6zellikleri kullanmay\u0131 se\u00e7ti\u011finizde cihaz\u0131n\u0131zdan kesin konum bilgilerini toplar ve kullan\u0131r\u0131z” diyor. Bu \u00f6zellikleri kullanabilmek i\u00e7in telefon ayarlar\u0131n\u0131zdan veya WhatsApp’tan konum izinlerini vermeniz gerekiyor; aksi takdirde kesin konumunuza eri\u015filemiyor. Mesajlar u\u00e7tan uca \u015fifrelemeyle korunsa bile siz canl\u0131 konum payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda WhatsApp, cihaz izinleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla konumunuza eri\u015febiliyor.<\/p>\n Bunu engellemek i\u00e7in telefonunuzun ayarlar b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden konum servislerini kapatmak veya WhatsApp gibi uygulamalar\u0131n eri\u015fimine izin vermemek m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n Ayr\u0131ca sohbetlerde canl\u0131 konum payla\u015fmamak, daha \u00f6nce payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f canl\u0131 konumu da durdurmak etkili olabilir.<\/p>\n Bunun yan\u0131 s\u0131ra metaveriler de konumunuzun belirlenmesine neden olabilir.<\/p>\n WhatsApp, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflar\u0131n konumunuzu veya hareket kal\u0131plar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131na olanak tan\u0131yabilecek teknik metaverileri (\u00f6rne\u011fin IP adresi, zaman damgalar\u0131, cihaz bilgileri) kaydediyor. Ba\u011f\u0131ms\u0131z analizler, zaman damgalar\u0131 (mesaj\u0131n teslim edildi\u011fini g\u00f6steren tikler) veya a\u011f g\u00fcnl\u00fckleri gibi \u00f6zelliklerin bile kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yakla\u015f\u0131k konumunu s\u0131zd\u0131rabilece\u011fini do\u011fruluyor.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin WhatsApp\u2019\u0131n \u015fu t\u00fcr metaverileri toplad\u0131\u011f\u0131 biliniyor: Bunu engellemek i\u00e7in de \u201cSon G\u00f6r\u00fclme\u201d ve \u201c\u00c7evrimi\u00e7i\u201d durum bilgisini kapatmak gerekiyor. Ayr\u0131ca bir mesaj\u0131 a\u00e7madan \u00f6nce u\u00e7ak modunu kullanabilirsiniz. Bu durumda o mesaj\u0131 okudu\u011funuz anla\u015f\u0131lmaz. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Android\u2019de Arka Plan Verileri\u2019ni, iOS\u2019ta ise Arka Plan Uygulama Yenilemesi\u2019ni devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n T\u00fcm bunlara ra\u011fmen, yani konum izinleri etkinle\u015ftirilmeseniz de WhatsApp gibi uygulamalar, IP adresinizden ve telefon numaran\u0131z\u0131n alan kodundan \u015fehriniz veya \u00fclkeniz gibi genel konum bilgilerini de elde edebilir. Meta bunu sorun giderme ve hizmet sunumunu iyile\u015ftirme i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n Bunun i\u00e7in daha iyi bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ise VPN (sanal \u00f6zel a\u011f \/ virtual private network) kullanmak. VPN\u2019ler internet \u00fczerindeki veri trafi\u011fini \u015fifreleyerek kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gizlili\u011fini ve g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flar.<\/p>\n 2010’larda Arap Bahar\u0131’yla birlikte aktivizmin internete ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve sokak eylemlerinin sosyal medyada \u00f6rg\u00fctlenmesi VPN’leri s\u0131radan kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131. VPN\u2019ler sosyal medya platformlar\u0131na eri\u015fimi sa\u011flarken, aktivist, gazeteci ve vatanda\u015flar\u0131n h\u00fck\u00fcmet k\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131na ve bilgi payla\u015fmalar\u0131na olanak tan\u0131d\u0131.<\/p>\n Ancak eri\u015fim engeli olsun veya olmas\u0131n, pek \u00e7ok ama\u00e7 i\u00e7in VPN kullanmak m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n \u0130lk olarak, VPN’lerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 koruma, internet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131, h\u00fck\u00fcmetler veya \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slar taraf\u0131ndan izlenmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. \u00d6zellikle halka a\u00e7\u0131k Wi-Fi a\u011flar\u0131nda (kafelerde ve okullardaki \u015fifresiz ba\u011flant\u0131lar) k\u00f6t\u00fc niyetli ki\u015filerin kullan\u0131c\u0131n\u0131n trafi\u011fini izlemesini engelliyor. Nitekim bilgisayar korsanlar\u0131 halka a\u00e7\u0131k Wi-Fi a\u011flar\u0131 \u00fczerinden internete ba\u011flanan cihazlar\u0131 hedef alabilir.<\/p>\n Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerdeki b\u00fcy\u00fck \u015firketler de kendilerine \u00f6zel VPN’ler geli\u015ftirerek sistemlerine yaln\u0131zca bu VPN’e ba\u011flanan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n girebilmesini sa\u011flayarak verilerini koruyabiliyor.<\/p>\n VPN’ler temelde kullan\u0131c\u0131n\u0131n internet trafi\u011fini \u015fifreleyerek kullan\u0131c\u0131n\u0131n IP adresini maskeliyor. IP adresleri ev adresine benzer \u015fekilde kullan\u0131c\u0131n\u0131n fiziksel konumunu g\u00f6steren, internete ba\u011fl\u0131 her cihaz\u0131n sahip oldu\u011fu benzersiz say\u0131sal kimlik. \u0130nternete ba\u011fl\u0131 cihazlar bu adresler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ileti\u015fim kurar.<\/p>\n VPN sayesinde kullan\u0131c\u0131, ger\u00e7ekte oldu\u011fundan farkl\u0131 bir \u00fclkedeymi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131 VPN’ler \u00f6nce gizli bir t\u00fcnel olu\u015fturur ve internet trafi\u011fini bu t\u00fcnelden ge\u00e7irerek uzak bir konumdaki sunucuya aktar\u0131r. B\u00f6ylece kullan\u0131c\u0131n\u0131n cihaz\u0131 ile internet aras\u0131nda g\u00fcvenli bir ba\u011flant\u0131 kurar.<\/p>\n \u00d6te yandan bilin\u00e7siz VPN kullan\u0131m\u0131 daha b\u00fcy\u00fck riskleri beraberinde getirebilir. \u00d6rne\u011fin, uygulama ma\u011fazalar\u0131nda \u00fccretsiz olarak sunulan baz\u0131 VPN’ler, kullan\u0131c\u0131 verilerini reklam verenlere ve di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraflara satabilir.<\/p>\n Ayr\u0131ca \u00fccretsiz VPN g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc baz\u0131 uygulamalar, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cihazlar\u0131na k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131m bula\u015ft\u0131rarak, kimlik bilgileri gibi kritik verilerin \u00e7al\u0131nmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n Bu y\u00fczden g\u00fcvenilir vekullan\u0131c\u0131 verilerini toplamayan VPN\u2019lerin tercih edilmesi gerekiyor.<\/p>\n Sava\u015f gibi hassas d\u00f6nemlerde veri mahremiyetine ekstra dikkat etmek isteyenler i\u00e7in bir di\u011fer risk de WebRTC s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131.<\/p>\n WebRTC (Web Real-Time Communication), taray\u0131c\u0131lar ve mobil uygulamalar aras\u0131nda sesli\/g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fme ve dosya payla\u015f\u0131m\u0131 gibi ger\u00e7ek zamanl\u0131 ileti\u015fimi sa\u011flayan bir teknoloji<\/a>. WebRTC, bu ileti\u015fimleri kurmak i\u00e7in cihazlar\u0131n IP adreslerini do\u011frudan kar\u015f\u0131 tarafa g\u00f6nderiyor.<\/p>\n WebRTC, \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken cihaz\u0131n\u0131z\u0131n ger\u00e7ek (kamuya a\u00e7\u0131k) IP adresini, yerel (private) IP adresini di\u011fer kullan\u0131c\u0131ya veya uygulamaya do\u011frudan iletebilir.Bu, \u00f6zellikle bir VPN kullan\u0131yorsan\u0131z kritik bir konu. Zira VPN aktif olsa bile WebRTC, ger\u00e7ek IP adresinizi s\u0131zd\u0131rabilir.<\/p>\n \u00d6te yandan, WhatsApp WebRTC kullanm\u0131yor. WhatsApp\u2019\u0131n sesli ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc aramalar\u0131 kendi u\u00e7tan uca \u015fifreli protokol\u00fc \u00fczerinden yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in WhatsApp uygulamalar\u0131 (mobil ve masa\u00fcst\u00fc) WebRTC teknolojisine dayanm\u0131yor. Ancak bu hizmeti kullanan bir\u00e7ok uygulama mevcut. Bunlar aras\u0131nda Google Meet, Facebook Messenger web s\u00fcr\u00fcm\u00fc, Discord ve Zoom web s\u00fcr\u00fcm\u00fc de var.<\/p>\n Veri mahremiyetini en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmak isteyenlerin, kulland\u0131klar\u0131 taray\u0131c\u0131da (Google Chrome veya Firefox gibi) WebRTC\u2019yi devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<\/div>\nU\u00c7TAN UCA \u015e\u0130FRELEME NED\u0130R?<\/h3>\n
KONUM \u0130Z\u0130NLER\u0130N\u0130 KALDIRIN<\/h3>\n
METAVER\u0130LER\u0130 ENGELLEY\u0130N<\/h3>\n
\u00c7evrimi\u00e7i oldu\u011funuz zaman, ba\u011flant\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcz ve cihaz bilgisi.<\/p>\nIP ADRES\u0130NDEN KONUM ELDE ETME
<\/h3>\nVPN\u2019LER NE KADAR G\u00dcVENL\u0130?<\/h3>\n
\u201cWEBRTC\u201d SIZINTILARINA D\u0130KKAT<\/h3>\n