Dünya’nın derinliklerindeki görünmez çekişme. Günler uzuyor

Yerkürenin derinliklerinde süregelen fiziksel kuvvet mücadelesi, yüzeydeki zaman algısını doğrudan etkiliyor.

Bilim dergisi Nature’da yayımlanan yeni bir araştırma, Dünya’nın 24 saatlik gün süresinde meydana gelen milisaniyelik oynamaların gezegenin metalik çekirdeğindeki hareketlerden kaynaklandığını ortaya koydu.

Uzak kozmik cisimlere göre yapılan hassas ölçümler, Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüş hızının on yıllık dönemler zarfında birkaç milisaniye değiştiğini gösteriyor.

Gezegenin merkezinde, kabaca Mars büyüklüğünde ve ağırlıklı olarak demirden meydana gelen devasa bir yapı yer alıyor. Katı haldeki iç çekirdek, erimiş haldeki akışkan dış çekirdeğin içinde bağımsız biçimde dönebiliyor.

Jeofizikçiler, çekirdek ile onu çevreleyen kayalık manto arasındaki etkileşimin gün uzunluğunu değiştirdiğini uzun süredir tahmin etse de bu süreci hangi kuvvetlerin yönettiği sorusu cevapsız kalıyordu.

Kanada’daki Alberta Üniversitesinden jeofizikçi Mathieu Dumberry ve Huifeng Zhang, söz konusu mekanizmayı aydınlatmak amacıyla çekirdek ile manto arasındaki dinamikleri inceleyen kapsamlı bir simülasyon modeli geliştirdi.

Araştırmacılar, çekirdeğin gezegenin dönüşünü yavaşlatan ya da hızlandıran üç temel tork ürettiğini belirtiyor.

Bunlardan ilki mekanik tork: Sıvı dış çekirdeğin akışı, kayalık mantonun alt sınırındaki engebeli yüzeylere çarparak bir nehir yatağındaki kayalar gibi direnç yaratıyor.

İkincisi, dış çekirdeğin yarattığı manyetik alanın mantodaki demir yoğun bölgeleri çekmesiyle oluşan elektromanyetik tork.

Üçüncüsü ise iç çekirdeğin yoğun kesimlerini mantodaki yoğun kütlelere doğru çeken yerçekimi kuvvetinden kaynaklanıyor.

Modelin temel taşlarından birini, 2023 yılında yapılan ve sismik dalgaları inceleyen bir araştırma oluşturdu.

Bu veriler, iç çekirdeğin 1960’lardan 2010 yılına kadar gezegenin geri kalanından biraz daha hızlı döndüğünü, yaklaşık 2010 yılından itibaren ise bu hareketin yavaşladığını ortaya koymuştu.